Feynman tekniği nedir, nasıl uygulanır?

Feynman tekniği, bir konuyu onu hiç bilmeyen birine sade bir dille anlatmaya çalışarak ne kadar anladığını sınadığın bir öğrenme yöntemidir. Anlatırken takıldığın yerler, konunun henüz anlamadığın bölümlerini gösterir ve çalışmanı oraya yöneltir.

Adı nereden geliyor?

Teknik adını fizikçi Richard Feynman'dan alır. Feynman, kuantum elektrodinamiği üzerine çalışmalarıyla 1965 Nobel Fizik Ödülü'nü Julian Schwinger ve Shin'ichirō Tomonaga ile paylaştı. Karmaşık konuları sade bir dille anlatmasıyla tanınır; Caltech'te verdiği fizik dersleri The Feynman Lectures on Physics adıyla kitaplaştı.

Bugün yaygın olarak anlatılan dört adımlık biçim Feynman'ın kendisine ait değildir. Onun anlatma alışkanlığından yola çıkan sonraki derlemelerde ortaya çıkmış, popüler bir özettir. Bu yüzden adımların sayısı ve sırası kaynaktan kaynağa biraz değişebilir; özü ise aynı kalır: anlatamadığın şeyi henüz tam anlamamışsındır.

Adım adım Feynman tekniği

1. Konuyu seç ve başlığa yaz

Boş bir sayfanın en üstüne öğrenmek istediğin konuyu yaz: "Arz ve talep", "Hücre bölünmesi", "Türev". Konu ne kadar dar olursa adımlar o kadar iyi işler. "Biyoloji" bir konu değil, bir derstir; "mitoz" ise bir oturumda çalışılabilecek bir konudur.

2. Konuyu bir başkasına anlatır gibi yaz

Notlarına bakmadan konuyu, onu hiç bilmeyen birine anlatıyormuş gibi yaz. Karşındaki kişiyi somut düşün: küçük kardeşin, başka bölümde okuyan bir arkadaşın. Teknik bir terim kullanman gerekirse onu da kendi cümlelerinle açıkla. En az bir örnek ekle.

3. Takıldığın yerleri bul

Anlatırken durduğun, "şey" dediğin ya da ezberlenmiş bir cümleyi olduğu gibi tekrarladığın yerler anlamadığın yerlerdir. Bunları işaretle ve kenara soru olarak yaz. Sonra kaynağa dön ve yalnız bu bölümleri yeniden çalış.

4. Sadeleştir ve yeniden anlat

Açıklamanı daha kısa ve daha basit cümlelerle yeniden yaz. Bir benzetme bulabiliyorsan ekle. Sonunda açıklama bir iki paragrafa sığıyor ve takılmadan okunuyorsa konunun iskeletini kavramışsın demektir. Sığmıyorsa üçüncü adıma dön.

Örnek: hücre bölünmesini sade anlatmak

Lise biyolojisinden bir konu olan mitozu, yani bir hücrenin bölünerek kendisiyle aynı genetik bilgiyi taşıyan iki hücreye dönüşmesini örnek alalım.

1. Başlık: Mitoz: bir hücre nasıl iki özdeş hücreye bölünür?

2. İlk deneme. Notlara bakmadan yazılmış ilk açıklama şöyle olabilir:

Hücre bölünmeden önce DNA'sını kopyalar. Sonra profaz, metafaz, anafaz ve telofaz olur. Kromozomlar ortada dizilir, sonra ayrılır ve iki hücre oluşur.

3. Takılan yerler. Bu metni okuyunca boşluklar görünür:

• Evre adları sıralanmış ama her evrede ne olduğu söylenmemiş; bu ezber izi.
• Kromozomlar "ayrılır" deniyor ama neyin neyden ayrıldığı ve kromozomları neyin çektiği belli değil.
• Hücrenin kendisinin, yani sitoplazmanın ne zaman ikiye bölündüğü yok.

Kaynağa dönünce şu bilgiler tamamlanır: kopyalamadan sonra her kromozom, birbirine bağlı iki özdeş kardeş kromatitten oluşur. Bunları ayıran ve hücrenin iki ucuna çeken yapılar iğ iplikleridir. Sitoplazmanın bölünmesine sitokinez denir.

4. Sadeleştirilmiş anlatım:

Mitozda bir hücre, kendisiyle aynı genetik bilgiyi taşıyan iki hücreye bölünür. Bölünmeden önce hücre DNA'sının bir kopyasını çıkarır; artık her kromozom, ortadan birbirine bağlı iki özdeş kopyadan oluşur. Önce kromozomlar kısalıp kalınlaşır ve mikroskopta görünür hâle gelir. Sonra hücrenin ortasında sıraya dizilir. İğ iplikleri her kromozomun iki kopyasını birbirinden ayırıp hücrenin iki ucuna çeker. Her uçta yeni bir çekirdek oluşur ve en sonunda hücrenin geri kalanı ikiye bölünür.

Benzetme: Bir yemek kitabının her sayfasının fotokopisini çekip aslıyla birlikte ataşla tutturduğunu düşün. Sayfa çiftlerini masanın ortasına dizersin, ataşları söker, her sayfanın bir kopyasını sola, diğerini sağa koyarsın. Sonunda iki mutfakta aynı yemek kitabı olur.

Evre adlarını artık anlatımın üzerine oturtabilirsin:

Evre	Sade anlatım
Profaz	Kromozomlar kısalıp kalınlaşır, görünür olur
Metafaz	Kromozomlar hücrenin ortasında dizilir
Anafaz	Her kromozomun iki kopyası zıt uçlara çekilir
Telofaz	İki uçta yeni çekirdekler oluşur
Sitokinez	Hücrenin geri kalanı ikiye bölünür

Yaygın hatalar

• Notlara bakarak yazmak. İkinci adımda notlara bakarsan bildiğini değil, kopyaladığını görürsün. Önce bakmadan yaz, sonra karşılaştır.
• Terimi terimle açıklamak. "Anafazda kromatitler ayrılır" cümlesi, "kromatit" kelimesini bilmeyen birine bir şey anlatmaz. Her terimi ilk geçtiği yerde sade bir cümleyle aç.
• Konuyu çok geniş seçmek. Bütün bir üniteyi tek seferde anlatmaya çalışmak yüzeysel bir özetle biter. Üniteyi konulara böl.
• Takıldığın yeri geçiştirmek. Takılma, tekniğin asıl ürünüdür. Onu atlayıp devam edersen yöntemden geriye yalnız yazma alıştırması kalır.
• Sadeleştirirken yanlış söylemek. Basit cümle, doğru cümle olmak zorundadır. Sadeleştirdiğin açıklamayı son bir kez kaynakla karşılaştır.

Kağıtta Feynman

Feynman tekniğini Cornell not kağıdıyla birleştirmek kolaydır: geniş notlar alanına ilk anlatımını, soldaki ipuçları sütununa takıldığın yerleri soru olarak, alttaki özet alanına da sadeleştirilmiş açıklamayı yazarsın. Böylece tek sayfada dört adımın hepsi görünür.

CornellPDF

Cornell not kağıdı

İpucu sütunu, not alanı ve özet bölümüyle Cornell not kağıdı. Ders notu ve tekrar için A4 ya da A5 PDF olarak ücretsiz indir.

Düz bir anlatım yazmak istersen çizgili kağıt da yeterlidir. Cornell düzeninin kendisi için Cornell not alma yöntemi yazısına bakabilirsin.

Uygulamada Feynman

Fudenote'ta aynı adımları şöyle uygulayabilirsin:

• Her ders için bir klasör aç ve konu başına bir not oluştur; not adına konuyu yaz ki sonradan bulması kolay olsun.
• Serbest notta Cornell ya da çizgili kağıt seç. İlk anlatımı tükenmez kalemle yaz, takıldığın yerleri fosforlu kalemle işaretle.
• Sadeleştirirken silgi, geri al ve kement seçimini kullan. Bir paragrafı silip baştan yazmak yerine düzeltip yerine taşıyabilirsin.
• Klavyeyle yazmayı seviyorsan metin notu aç. Metin notlarının içeriği aramada da çıkar.
• Sesli anlat. Konuyu yazmak yerine sesli anlatıp ses kaydı olarak sakla. Kaydı dinlerken takıldığın yerleri daha kolay fark edersin; önemli anlara yer imi koyabilirsin.